PN aprova rezolusaun kontra nomeasaun PTR no ezonera PJR ■ PD-FM konsidera CNRT-FRETILIN iha interese

PN aprova rezolusaun kontra nomeasaun PTR no ezonera PJR ■ PD-FM konsidera CNRT-FRETILIN iha interese

posted: Wednesday, May 10, 2017 | 0 comments | 200 Views

Parlamentu Nasionál (PN), Tersa (09/05), aprova ona rezolusaun rua hodi kontra desizaun Prezidenti Repúblika (PR), Taur Matan Ruak nian kona ba nomeasaun Prezidenti Tribunal Rekursu (PTR), no extende mandatu Prokurador Jeral Repúblika (PJR).

Rezulusaun ne’ebé mak PN aprova ona ne’e ida kona ba, PN sei la ratifika nomeasaun Prezidenti Tribunal Rekursu. Rezolusaun ida ne’e pasa ho votus a favor 46, kontra 6 no abstensaun 0. Rezolusaun ida seluk, ejiji ba Prezidenti Repúblika atu halo ezonerasaun ba PJR, José Ximenes, tanba tuir PN nia haree, José Ximenes la merese atu assume tan kargu ida ne’e. rezolusaun ida ne’e mós pasa ho votus a favor 46, kontra 6 no abstensaun 0.

Prezidenti Komisaun A, ne’ebé trata asuntu leis no poder lokal, Carmelita Moniz, hateten, rezolusaun atu rekuza ratifikasaun nomeasaun Prezidenti Repúblika nian ne’e, aktu negativu ida.

“Agora dada’uk ita rekuza ratifikasaun ne’e, no ida ne’e hanesan aktu negativu ida ka ita similhante ho emosaun sensura ida, no ita la konkorda ho saida mak Prezidenti Repúblika nomea tiha ona,” katak Carmelita Moniz. Bazeia ba konstituisaun Timor Leste katak, Parlamentu Nasionál rasik tenki ratifika Prezidenti Supremu Tribunal Justisa.

“Ho ida ne’e, ami iha razaun fundamental tomak katak, Parlamentu Nasionál tenki ratifika ita nia responsabilidade nu’udar segundu orgaun soberania, no mós atu asegura ita nia responsabilidade konstitusionál hanesan orgaun soberania ida ne’ebé iha nafatin servisu interdependensia ba malu, hodi garante kontrolu entre orgaun soberania sira,”katak Carmelita Moniz.

Nun’ee mós, Xefi bankada FRETILIN, Aniceto Guterres hateten, FRETILIN la kestiona kompetensia Prezidenti Repúblika atu halo nomeasaun ba Prezidenti Tribunal Rekursu, tanba lei hateten klaru ona kona ba ida ne’e. maibe FRETILIN kestiona kuandu nomeasaun ne’e halo antes Prezidenti repúblika nian remata. “Ida ne’e kestaun polítika no kestaun étika, ami kestiona ida ne’e de’it,” dehan Aniceto.

Nia esplika, lei la bandu Prezidenti Repúblika atu halo desizaun wainhira nia mandatu besik atu remata, maibé ida ne’e kestaun polítika.

Aniceto Guterres fó ezemplu, agora dada’uk ema barak kestiona katak,  Francisco Guterres ‘Lu-Olo’ eleitu ona ba Prezidenti Repúblika, maibé sei kontinua lidera konfrensia nasionál FRETILIN, maibé sira la kestiona kona ba Prezidenti Repúblika sei assume hela kargu Xefi Estadu, maibé harii ona partidu.

“Rezolusaun ida ne’e mai atu hatudu katak, Parlamentu Nasionál mós iha kompetensia atu halo ratifikasaun, la’os Prezidenti Repúblika de’it mak iha kompetensia atu nomeia, no deputadu sira mak sei deside ratifika ka la ratifika,”dehan Aniceto Guterres.

Nia esplika, rezolusaun ne’e atu hateten ba Prezidenti Repúblika sira futuru mai katak, wainhira atu uza sira nia kompetensia atu nomeia, tenki konsidera Parlamentu Nasionál, tanba deputadu sira mak sei ratifika nomeasaun ne’e.

Nia dehan, lei lahateten katak, Prezidenti Repúblika bele halo noemasaun ba Prezidenti Tribunal Rekursu ne’e, hanesan kompetensia absoluta ka hanesan direitu prerogativu ida Prezidenti Repúblika nian.

Nune’e Aniceto afirma, FRETILIN no CNRT hamosu rezolusaun ne’e ho objetivu atu hatur fila fali ho lolos sistema separasaun poderes ho interdependensia, liu-liu atu tau hikas ekilibriu iha kontrolu mutua ne’e, entre Prezidenti Repúblika ho Parlamentu Nasionál, relasiona ho nomeasaun Prezidenti Tribunal Rekursu.

Iha fatin hanesan, deputada Lourdes Bessa husi bankada Partidu Demokrátiku (PD) hateten katak, PD la konkorda ho rezolusaun ne’e.

“Ami la konkorda tanba dala rua ona Parlamentu Nasionál la halo prosesu ratifikasaun ba nomeasaun Prezidenti Tribunal Rekursu. Atu halo ratifikasaun agora, tuir lolos Parlamentu tenki halo alterasaun ba estatutu majisratura nian atu hateten katak, Parlamentu tenki halo ratifikasaun nomeasaun Prezidenti Rekursu,”dehan Lourdes Bessa.

Nia hatutan, kuandu dala rua ona Parlamentu la halo ratifikasaun ba nomeasaun Prezidenti Tribunal Rekursu, entaun la presija atu halo ratifikasaun ba nomeasaun Prezidenti Tribunal Rekursu agora.

“Ami nafatin la konkorda katak, ita tenki ratifika nomeasaun ida ne’e, tanba se ita ko’alia kona ba kestaun polítika, ita hotu iha direitu atu ko’alia kestaun etika, no polítika,” dehan Lourdes Bessa.

Alende ne’e, Xefi bankada FRENTI Mudança, José Luis Guterres mós dehan, nia mós la konkorda ho rezolusaun ida ne’e.

“Ha’u lamenta oituan, tanba rezolusaun ne’ebé iha ita nia liman ne’e, reprezenta interferensia individu ba kompetensia Prezidenti Repúblika nian. Ha’u dehan ida ne’e tanba rezolusaun ne’e laiha balansu, no la fó faktus hotu para hatama ba rezolusaun ne’e,” dehan José Luis.

Eis Ministru Negosius Estranjeirus no Kooperasaun ne’e dehan, Parlamentu Nasionál bele iha diferensia opiniaun, maibé dokumentu ne’ebé hasai husi Parlamentu, tenki balansu no tuir istória ne’ebé Parlamentu Nasionál iha.

José Luis esplika, rezolusaun ne’ebé mak Parlamentu atu aprova ne’e, kontrariu ho rezolusaun ne’ebé mak Parlamentu Nasionál aprova tiha ona iha tinan 2003 katak, Parlamentu Nasionál la presija atu halo ratifikasaun ba nomeasaun Prezidenti Tribunal Rekursu, tanba laiha nesesariu.

“Rezolusaun rua ne’e, ida dehan labele ratifika, no ida seluk dehan labele. Entaun ho rezolusaun ne’e, ha’u hanoin ita limita Prezidenti Repúblika sira nia mandatu, tanba ita hateten katak, falta loron hira de’it Prezidenti Repúblika nia mandatu atu remata ona, entaun ita deputadu nia mandatu falta loron hira de’it ona, ita labele ezerse ita nia funsaun,” dehan José Luis Guterres.

Nia hatutan, polítika CNRT ho FRETILIN nian kona ba hamosu rezolusaun ne’e, ladi’ak tanba limita Prezidenti Repúblika nia kna’ar.

“Ba rezolusaun ida ne’e, ami sei vota kontra, tanba ami fiar katak, ita presija respeita poderes instituisaun seluk hanesan Prezidenti Repúblika no orgaun sira seluk,” dehan José Luis Guterres.

Alende ne’e, deputadu Virgilio Hornay mós dehan, Parlamentu komesa ona sukat forsa iha poder polítika.

“Ha’u hakarak husu, figura na’in rua ne’ebé mak Prezidenti Repúblika nomea ba Prezidenti Tribunal Rekursu no extende Prokurador Jeral Repúblika ne’e ladi’ak?, ou Prezidenti Repúblika atu remata ona nia mandatu ne’e mak labele uza nia kompetensia proprio atu eleze ka nomea ema nain rua ne’e?” husu Virgilio.

Tanba ne’e, Virgio dehan, Parlamentu tenki hateten lolos ba públiku katak, mandatu Prezidenti Repúblika ninian lolos ne’e, to’o bainhira, hodi Parlamentu Nasionál rasik labele halo públiku konfuzaun ho polítika bankada ida-ida nian.

“Tuir ha’u nia hatene katak, 19 Maiu tuku 00:00 Otl, mak foin Prezidenti Repúblika nia mandatu termina. Desizaun hot-hotu ne’ebé mak Prezidenti Repúblik halo, kompetensia exluziva proprio Prezidenti Repúblika nian.

Situasaun polítika ne’ebé akontese iha ita nia sistema polítika iha Governasaun ukun ida ne’e mak, dalabarak ita satan malu tanba de’it iha interese polítika,” dehan Virgilio.

Maibé hatan ba Virgilio nia deklarasaun ne’e, Aniceto Guterres rekoñese katak, buat hotu iha interese polítika.

“Ha’u hakarak husu, ita iha ne’e deputadu ida-ida, se mak laiha interese polítika ida ne’e, se laiha interese polítika la’os polítiku, no ita la sai deputadu, ita lalika nega-an hanesan ne’e,”dehan Aniceto.

Aniceto dehan, nomeasaun ne’e kompetensia Prezidenti Repúblika nian duni, maibé tenki konsidera mós Parlamentu Nasionál ho Governu. Tanba ne’e, Aniceto dehan, rezolusaun ne’e, FRETILIN defende Parlamentu nia pozisaun.cos

Be Sociable, Share!