Xanana Gusmão: Ha’u hili Lu-Olo ba PR atu kaer metin Estadu, Alkatiri garante manan primeira ronde

Xanana Gusmão: Ha’u hili Lu-Olo ba PR atu kaer metin Estadu, Alkatiri garante manan primeira ronde

posted: Monday, February 13, 2017 | 0 comments | 146 Views

Prezidenti Partidu Congresso Nacional de Reconstrucção Timorense (CNRT), Kay Rala Xanana Gusmão, hatete katak, nia hili kandidatu Francisco Guterres ‘Lu-Olo’ ba Prezidenti Repúblika (PR) periodu 2017- 2022, tanba Lu-Olo mak bele kaer metin Estadu Timor Leste.

“Lu-Olo, ita bo’ot ba Prezidenti Repúblika ha’u  hili ita bo’ot, ba kumpri dever ida kaer Estadu metin,”dehan Xanana Gusmão iha nia diskursu, bainhira partisipa iha seremonia FRETILIN aprezenta nia kandidatura Prezidenti Repúblika ba públiku, Sesta (10/02).

Xanana hatutan, Timor Leste presiza ema ida ne’ebé atu kaer povu tomak hamutuk atu ko’alia kona ba Estadu.

“Ha’u fó apoiu ida ne’e, antes hatene sei iha se-se mak atu mosu, ha’u lakohi importa. Ne’e dehan katak, la’os foin dada’uk mak ha’u dehan, ha’u fó ha’u nia apoiu Lu-Olo ne’e, la’os foin agora. Tanba haree ba konstrusaun Estadu ne’e, ita presiza ema ida ne’ebé kompriende Estadu,” dehan Xanana.

Xanana hatutan, 20 de Maio agora, Timor Leste halo tinan 15, Estadu Timor Leste sei iha prosesu konstrusaun iha instituisaun hotu.

“Tanba ida ne’e mak ha’u la’os tanba parente ka la’os tanba buat seluk, tanba ida ne’e, buat hotu ne’ebé ita hakarak deside ne’e, tau iha nia Estadu  direitu se mak bele, Lu-Olo bele, ita ba hotu vota. Ha’u hatene, ho ita-nia apoiu moral no polítiku, ha’u ko’alia ne’e, hanesan fó responsabilidade ba Lu-Olo,”afirma Xanana.

Tanba ne’e, Xanana dehan, nia atu ko’alia oituan ba públiku kona ba tanba saida mak nia foti desizaun hodi apoiu Lu-Olo.

“Ikus-ikus ne’e, ha’u la lee jornal, mas ha’u hatene ema ko’alia ba ha’u dehan katak, maun bo’ot ba apoiu tiha ona Lu-Olo. Ne’ebé tanba Timor tomak hatene ona dehan ha’u fó apoiu mak ha’u hamrik iha ne’e,”relata Xanana.

Nia dehan, dalaruma halo buat ida, Governu mak naran bo’ot, maibé Estadu la’os de’it Governu, maibé iha instituisaun hot-hotu tenki buka atu hadia no hametin liu tan.

“Ida ne’e mós oportunidade ba ami atu la’o oituan ba mundu, atu haree iha mundu katak, iha rai barak Estadu laiha, iha rai barak laiha paz no estabilidade,” katak Xanana.

Nia haktuir, Timor Leste ukun-an tiha ona, ema hotu hakarak Timor Leste sai hanesan nasaun sira dezenvolvidu tiha ona.

“Dalaruma ita la haree ba mundu, ita haree de’it mak iha ne’e, ita hanoin katak, ita halo buat hotu aat, tanba prosesu konstrusaun Estadu mak nesesita tebes, ita presiza vizaun ida bo’ot ba rai ida ne’e,” afirma Xanana.

Tanba ne’e, Timor Leste presiza ema ida ne’ebé kaer Estadu ho sentidu katak, defende Estadu ne’e, haree ba harii no hadia instituisoens, hodi loke dalan ba troka hanoin ba malu, hodi hadia, maibé sosiedade Timor Leste hatene de’it krítika.

“Tanba ida ne’e, ha’u la temi kandidatu seluk, tanba ha’u lahatene. Antes loron ida, ami ko’alia duni ida ne’e, la dehan katak, dalaruma ita hanoin katak, ho idade hanesan ne’e, ita hakarak mak kaer ukun nafatin, kole. Ami hanoin katak, atu halo buat ruma ba ita bo’ot sira ne’ebé atu tuir mai ne’e, atu kaer hanesan baze ba imi nia futuru,”tenik Xanana.

“Dalaruma ami na’in rua Alkatiri ko’alia dehan, o mate ba ne’ebé?, ba inferno ka ba ne’ebé?. Nia dehan, nia relijiaun ne’e, inferno laiha. Ok, entaun ha’u como ba inferno, depois kuandu o presiza ita sa’e mai haree ita-nia rai ne’e, o dada ha’u mai, ita minutu lima haree ita-nia rai ne’e la’o di’ak ka lae, ami-nia preokupasaun ne’e mak ida ne’e,”katak Xanana.

Eis Xefi Estadu ne’e haktuir, sira la’os hakarak atu halo buat hot-hotu, maibé tau netik fundasaun Estadu ba jerasaun foun sira ne’ebé mak sei kaer iha futuru mai.

Xanana dehan, nia haree Lu-Olo iha esperiensia iha asembleia konstituante, no iha esperiensia iha primeira lejislatura, Lu-Olo kompriende tebes Estadu ida ne’e.

Timor Leste presiza ema ne’ebé kompriende Estadu no iha sentidu Estadu, hatene nia obrigasoens konstitusionais, hatene nia obrigasoens ba liur no ba povu.

Alen de ne’e Sekretériu Jeral Partidu FRETILIN, Mari Bin Amude Alkatiri mós hatete katak, kampaña ba eleisaun Prezidensial ne’e, sei sai kampaña atu hametin tan unidade Nasionál, paz no estabilidade ba rai ida ne’e.

“Ha’u fiar katak, ho fatór unidade bo’ot ida ne’e, Lu-Olo sei eleitu iha primeira ronde. Ha’u horibainhira ko’alia ho ha’u nia compadre Xanana, segredu que ha’u labele loke ba ida ne’e, maibé nia (Xanana) sei loke, se nia lakohi loke, la buat ida, ne’e ida-idak nia segredu,” salienta Alkatiri.

Nia esklarese, hotu-hotu hatene katak, Lu-Olo ema ida ne’ebé dalabrak hakraik-an demais, ema ida ne’ebé modestu no simples tebes.

Alkatiri hatutan, se Lu-Olo mak sai Prezidenti Repúblika karik, nia sei sai Prezidenti ida ne’ebé marka istória ba povu Timor Leste.

“Liu-liu konsensu nasionál ida ne’e sei lori nia sai Prezidenti Repúblika, no nia sei hatene oinsa mak bele responde ba ida ne’e, atu hatudu katak, ha’u mai husi familia ida ne’ebé simples, mai to’o sai Prezidenti Repúblika, tempu ba ha’u atu hatudu katak, povu nia oan mós bele sai Prezidenti Repúblika,” katak Alkatiri.

Alkatiri dehan, tenki iha Prezidenti Repúblika ida ne’ebé labele sai fali opozisaun ba Parlamentu Nasionál, no labele sai fali opozisaun ba Governu, maibé tenki iha Prezidenti Repúblika ida ne’ebé hatene sai Xefi Estadu.

“Ha’u laiha dúvidas saida mak ha’u koñese husi ha’u nia kamarada Lu-Olo, nia perfil mak ida ne’e duni, Xefi Estadu ho Prezidenti Repúblika ba povu tomak,” tenik Alkatiri.

Marka Prezensa iha serimónia ne’e mak hanesan, Primeiru Ministru, Rui Maria de Araújo, Prezidenti partidu CNRT, atual Ministru Planeamentu Investimentu Estratéjiku, Kay Rala Xanana Gusmão, Prezidenti ZEESM, Mari Alkatiri, korpu diplomátiku, reprezentante Familia Nicolau Lobato, Rogerio Lobato, membru partidu CNRT balu hanesan, Ministru Turismu, Francisco Kalbuadi Lay, no membru deputadu CNRT balu, membru deputadu FRETILIN no apoiantes partidu FRETILIN.

Antes ne’e, CNRT liu husi Sekretáriu Jeral, Dionisio Babo, hatete katak, CNRT seida’uk foti desizaun atu apoiu kandidatu Prezidenti Repúblika ida, tanba CNRT seida’uk realiza kongresu nasionál.

“Ami tenki hein kongresu depois desidi hamutuk tanba ne’e maka pozisaun agora, sei tuir nafatin eis PM, atual Prezidente  partidu CNRT hatete. Kongresu ami planu halo fulan oin, mas sei haree lai, se no caso labele mak muda fali ba fulan seluk, depende situasaun dezenvolvimentu eleisaun jeral ne’ebe mak atu hala’o dadauk agora ne’e. Maibe kuandu seidauk iha kongresu, sei haree tok forma saida maka partidu ne’e sei halo,”hateteDionisio Babo.

Lu-Olo simu apoiu Xanana nian ho honra bo’ot

Nune’e mos, kandidatu ba Prezidenti Repúblika (PR), Francisco Guterres ‘Lu-Olo’ hateten katak, nia simu apoiu Prezidente CNRT, Kay Rala Xanana Gusmão, nian ho onra bo’ot tebes, tanba Xanana nia apoiu ne’e hanesan konfiansa ida.

Lu-Olo hatutan, nia agradese liafuan ksolok ne’ebé ema hotu hato’o ba nia, nu’udar espresaun vontade tomak hodi apoiu ninia kandidatura ba Prezidenti Repúblika ba 2017 to’o 2022.

“Ha’u hakarak hato’o mós ha’u nia agradesimentu espesial ba ha’u-nia maun Kay Rala Xanana Gusmão, nia prezensa hamutuk ho ha’u no ita hotu. Liu husi apoiu ne’ebé mak nia fó mai ha’u, ha’u simu ho onra bo’ot tebes,” katak Lu-Olo iha nia diskursu hodi aprezenta nia kandidatura ba públiku iha serimónia FRETILIN aprezenta nia kandidatura Prezidenti Repúblika ba públika, iha sede kampaña FRETILIN nian iha Comoro Dili, Sesta (10/02).

Prezidenti Partidu FRETILIN ne’e dehan, hamutuk mak bele hatutan luta ne’ebé mak Xanana Gusmão lidera iha tempu funu, hodi garante dame no estabilidade ba rai no povu doben Timor Leste.

“Ha’u senti honra bo’ot tebes, bainhira ha’u rona sira hotu nia liafuan, hamutuk ho ita bo’ot sira hotu nia vontade tomak, ho sentidu aas tebes atu hatete mai ha’u katak, ita bo’ot sira hotu apoiu ha’u nia kandidatura ba Prezidenti Repúblika,”afirma Lu-Olo.

Prezidenti Repúblika mak garante unidade nasionál no unidade Estadu nian, integridade teritóriu nian, independensia no soberania nasaun nian, no regular funsionamentu instituisaun.

“Ita mai iha sede nasionál kompaña, liu husi ha’u nia anunsiu públiku ba ha’u nia kandidatura ba Prezidenti Repúblika, ho sentidu misaun no onra bo’ot tebes, iha loron 3 Fevereiru liu ba, ha’u aprezenta formalmente ha’u nia kandidatura ba iha Tribunal Rekursu,” informa Lu-Olo.

Nia haktuir, liu tiha semana ida, nia (Lu-Olo) hakarak halo anunsiu formal katak, nia rasik sai nu’udar kandidatu ba Prezidenti Repúblika ba mandatu 2017 to’o 2022.

“Misaun ida ne’e, ha’u simu nu’udar komprimisiu ba povu doben rai lulik Timor Leste nian, ho nia eroi sira hotu, ne’ebé mak fó ona sira nia isin ho ran  atu ohin ita bele moris hanesan nasaun independente,” dehan Lu-Olo.

Eis Prezidenti Parlamentu Nasionál iha primeiru legislatura dehan, nia agradese nia partidu FRETILIN, li-liu Sekretáriu Jeral FRETILIN, Mari Alkatiri, inklui militantes FRETILIN tomak, tanba ho sira nia korazen fiar no apoiu tomak ne’ebé fó ba nia atu sai nu’udar kandidatu Prezidenti Repúblika ba povu tomak.

“Ha’u aproveita oportunidade ida ne’e, atu presta ha’u nia tributu ba Sekretáriu Jeral Mari Alkatiri, fundador FRETILIN no fundador nasaun nian, ne’ebé sempre luta ho valores ne’ebé harii iha ita-nia Timor Leste, nu’udar Estadu direitu demokrátiku,” relata Lu-Olo.

Iha oportunidade ne’e, Lu-Olo mós dehan, FRETILIN hetan prezensa husi ema ida ne’ebé desde inisiu iha papel ida ne’ebé inkontronabel, iha Timor Leste nia istória tomak, no iha konstrusaun Estadu Timor Leste, nia mak Xanana Gusmão.

Lu-Olo mós fó obrigadu ba veteranu sira, tanba foin lalais ne’e, sira deklara sira nia apoiu ba Lu-Olo atu sai Prezidenti Repúbika.

“Ha’u hakarak mós agradese Timoroan sira rihun ba rihun fó apoiu hodi aprezenta ha’u ofisialmente nu’udar kandidatu ba Prezidenti da Repúblika. Ho onra bo’ot mak ohin (Sesta) ha’u hakarak atu reafirma dala ida tan ha’u nia lian hodi hatan ho prontidaun atu fó apoiu tomak, no mós fó esperansa ba Timor oan rihun ba rihun atu mai kandidata-an ba Prezidenti Repúblika Timor Leste,” relata Lu-Olo.

Konseitu jurídiku ida ne’e, fó mai Xefi Estadu atu bele lidera nasaun Timor Leste. Tanba ne’e, Lu-Olo dehan, kuandu nia mak sai Prezidenti Repúblika karik, nia sei hala’o funsaun hodi halibur povu tomak, no sei la fihir ema tuir partidária, estatutu social no ekonómia ka relijiaun, etnia ka rasa, tanba hot-hotu mesak Timor oan.

“Ha’u sei garante unidade Estadu nian, ho nia karakter unidade, iha repúblika demokrátika Timor Leste nian, laiha parte ida atu separa husi rai ida ne’e, Timor Leste rai ida de’it, povu ida de’it, no hakarak ida de’it i hanoin ida de’it,” katak Lu-Olo.

Nia afirma, Prezidenti tenki halo nia kna’ar tuir konstituisaun no lei, no iha desizaun ruma, tenki haree ba intrese públiku nian, hanesan paz no estabilidade, nu’udar mós objetivu Estadu nian.

Nia haktuir, objetivu ida ne’e, mak Lu-Olo sei sai Prezidenti karik, sei asegura no kaer metin nafatin iha nasaun ida ne’e.

“Ukun hamutuk ho vizaun ida hamutuk, signifika katak, problemas hot-hotu, ita tenki estrutura solusaun ho polítika ida ne’ebé diak atu bele responde. Se ita responde problema ne’e pesol ida-ida, dalaruma difisil ba ita atu bele fó solusaun ba problema hot-hotu,”afirma Lu-Olo.

Tanba ne’e, Lu-Olo dehan, tempu to’o duni ona atu hamutuk, tanba so Timor oan sira hamutuk mak bele la’o ba oin.

“Ha’u senti onra bo’ot tebes, tanba ha’u senti katak ha’u la la’o mesak ida, ha’u moris husi maun bo’ot Xanana Gusmão nia kabas leten, no ha’u moris iha Mari nia kabas leten, sira hatene eduka ha’u atu bele hateke ba dok oituan. Ha’u fiar ida ne’e mak ha’u simu sira-nia apoiu tomak atu bele la’o hamutuk nafatin ho sira,”dehan Lu-Olo.cos

Be Sociable, Share!
(Visited 1 times, 1 visits today)